‘Terör’ kelimesinin etimolojisi

Robespierre

Fransızca “terreur” sözcüğünden Türkçeye geçmiş olan terör sözcüğü Latince kökenlidir. Latince sözcüğün asıl kökeni terrere’dir, bu fiil +or son ekiyle türetilerek oluşturulmuştur. Anlamı ise, “korkudan titreme” veya “titremeye sebep olma”dır. Terrere fiili, Hint-Avrupa anadilinde ters-os biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hint-Avrup anadilinde aynı anlama gelen tres kökünden türetilmiştir. Bütün bu bahsedilen dillerde, kelimenin kökeni yine ‘korku’ anlamı taşımaktadır.

Rotterdam Hava Saldırısı 1941

İlk olarak Latincede 1520li yıllarda kullanılan ”terreur” kelimesi, ‘büyük korku’ anlamında kullanırken, ilk kez siyasi anlamda kullanılması Fransız devrimi dönemine denk gelmektedir.  Fransız devrimi liderlerinden Robespierre ve öteki Jakobenler, ‘terör’ yanlıları olarak, ondan  umdukları, Aydınlanma Çağı felsefecilerini öngördükleri düzene ulaşmaktı. Fakat, Robespierre’in kendisi de bu terör döneminin bir kurbanı olarak 28 Temmuz 1794’te giyotinle idam edildi.
Eski İngilizcede broga ve egesa kelimeleri, terreur anlamında (yani korku, dehşet) kullanılırken, ‘terror’ kelimesinin daha geç İngilizceye geçme dönemi 1801 olarak kabul edilmektedir. İngilizcede ‘terör saldırısı’ anlamına gelen terror-stricken kelimesi ilk 1883’te, terör bombardımanı anlamına gelen terror-bombing ise, 1941 yılında Rotterdam Alman hava saldırısında kullanılmıştır.

En başta, korku ve dehşet anlamlarına sahip olan ‘terör’ kelimesi, Batı dünyasında modernleşme işe birlikte evrilerek siyasi bir boyut kazanmış ve bugün kullandığımız ‘siyasal şiddet’ anlamına ulaşmıştır.

Terör kelimesi Fransızca Petit Robert sözlüğünde “bir toplumda bir grubun halkın direnişini kırmak için yarattığı ortak korku” olarak tanımlanır. Oxford İngilizce Sözlük’te “genellikle siyasi nedenlerle, halkın gözünü korkutmak ve halkı yıldırmak için dehşet öğesini kullanmak” olarak tanımlanır. TDK Sözlüğü’nde, “yıldırma, cana kıyma ve malı yakıp yıkma, korkutma, tedhiş” olarak tanımlanır.

Terör ve terörizm terimleri Türkçede 1931’de Cumhuriyet gazetesi tarafından yayımlanan iki haberle yer almıştır.Türkiye’de yıllarca teröre karşılık olarak anarşi sözcüğü kullanılmış, son yıllarda bu sözcük yerine “terör” sözcüğü kullanılmaya başlanmıştır. “Anarşi” sözcüğü ‘başsız ve yöneticisiz’ anlamına gelir ve Yunanca kökenlidir.

Kaynaklar

  • NİŞANYAN, Sevan. (2012). Sözlerin Soy ağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü. İstanbul: Everest Yayınları.s.621.
  • http://www.etymonline.com/index.php?term=terror
  • Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, “terror” maddesi
  • Andress, David. (2005). The Terror: The Mericless War for Freedom in Revolutionary France. New York: Farrar, Strauss and Giroux, s.179.

Cevapla